Οι νέες τεχνολογίες που συνήθως καλούνται «Γενετική Μηχανική» ή «Γενετική τροποποίηση» στοχεύουν σε μια επαναστατική πρακτική της Ιατρικής και της Γεωπονίας για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του ανθρωπίνου πόνου και της πείνας, αντίστοιχα. Η γενετική τροποποίηση οργανισμών πραγματοποιήθηκε με στόχο την παραγωγή φαρμάκων, τη δημιουργία και την αποτελεσματικότερη ανάπτυξη κατοικίδιων ζώων για την κτηνοτροφία, ζώων και φυτών που θα γίνονται μεγαλύτερα, θα αναπτύσσονται γρηγορότερα, ικανά σε αντίξοα περιβάλλοντα (αντοχή σε περιβάλλον), οργανισμών για τη Φαρμακογενετική προσέγγιση, δηλαδή καλύτερα πρότυπα (μοντέλα) για τις ανθρώπινες ασθένειες με τη βοήθεια της βιοτεχνολογίας. Στο νέο αυτό τοπίο θα πρέπει να μελετηθεί και η ηθική διάσταση για τη σωστή εφαρμογή της νέας γνώσης [Αλαχιώτης, 2003; Brown].
Ως βιοτεχνολογία έχει καθοριστεί η χρήση βιολογικών διαδικασιών στο εργοστάσιο και την τεχνολογία. Για τους αρχαιολόγους, η βιοτεχνολογία χρονολογείται στη Νεολιθική περίοδο, όταν εφαρμόστηκε στη Βρετανία η διαδικασία της ζύμωσης με τη βοήθεια ζυμομυκήτων για την παραγωγή μπύρας και μαγιάς. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, η άνθηση της βιοτεχνολογίας επήλθε με την ανάπτυξη της βιομηχανικής χρήσης των μικροοργανισμών μετά την ανακάλυψη από τον Φλέμινγκ, το 1929 ότι ο μύκητας Penicillium μπορεί να συνθέσει το αντιβιοτικό πενικιλίνη [Brown].
Η αιτία της μεγάλης ακμής της Βιοτεχνολογίας την τελευταία δεκαετία οφείλεται την ανάπτυξη της τεχνολογίας του ανασυνδιασμένου DNA και στην κλωνοποίηση γονιδίων. Αυτό δίνει την δυνατότητα όχι μόνο να κλωνοποιούμε ευκαρυωτικά γονίδια, αλλά να παραχθεί σε μεγάλα ποσά μια πρωτεΐνη ενός φυτού ή ενός ζώου από κάποιον ξενιστή π.χ. βακτήριο (γενετικά τροποποιημένο βακτήριο). Όμως μια τέτοια γενετική τροποποίηση μεταβάλλει τη μόνιμη γενετική σύσταση του τροποποιημένου πλάσματος και από μιαν άποψη μεταβάλλει την ταυτότητα του χρησιμοποιούμενου ‘ζώου’ [Hannig et al, 1998; Λεκανίδου et al, 1998; Wurm et al, 1999; Fischer et al, 2000].
Η τεχνολογία του ανασυνδιασμένου DNA έχει βοηθήσει αρκετά την ιατρική. Η έρευνα έχει στραφεί στην απομόνωση και αναγνώριση γονιδίων υπεύθυνων για τις ασθένειες. Η έλλειψη ενός γονιδίου μπορεί να οδηγήσει σε μια γενετική ή κληρονομήσιμη ασθένεια. Τα άτομα που μεταφέρουν αυτό το ελαττωματικό γονίδιο έχουν την προδιάθεση να εμφανίσουν την ασθένεια π.χ. αιμορροφιλία, νευροεκφυλιστικές ασθένειες (Huntington, Alzheimer), σε κάποιο στάδιο της ζωής τους. Η αναγνώριση τους μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη βοήθεια DNA τεχνικών, όπως RFLPs, pedigree analysis, linkage analysis [Paleyanda et al, 1997; Strachan et al, 1999]. Άλλωστε ένας αριθμός ανθρωπίνων ανωμαλιών μπορούν να εξιχνιαστούν λόγω απουσίας ή δυσλειτουργίας της πρωτεΐνης που φυσιολογικά συντίθεται στο σώμα π.χ. ινσουλίνη, αυξητική ορμόνη, παράγοντας πήξης του αίματος VIII. Η θεραπεία τους μπορεί να πραγματοποιηθεί παρέχοντας στον ασθενή την σωστή πρωτεΐνη. Γι’ αυτό τα λόγο χρησιμοποιούνται πρωτεΐνες από ζώα, εφόσον δεν υπάρχουν παρενέργειες, όπως αλλεργική αντίδραση. Με τον ίδιο τρόπο παράγονται και εμβόλια χρησιμοποιώντας ως αντιγόνο μια αδρανή μορφή ενός μολυσματικού παράγοντα π.χ. ιού [Lui, 1998; Broder et al, 1999].
Η γονιδιακή θεραπεία έχει σα στόχο τη θεράπευση μιας κληρονομούμενης ασθένειας παρέχοντας στον ασθενή το σωστό αντίγραφο του ελαττωματικού γονιδίου στο οποίο οφείλεται η ασθένεια. Η γονιδιακή θεραπεία χρησιμοποιείται σε πολλές ασθένειες όπως, AIDS, καρκίνος με αρκετά προβλήματα στην εφαρμογή του όπως: περιορισμένη γονιδιακή έκφραση, ανοσοποίηση, μη ακριβή κυτταροειδική στόχευση [Lemoine et al, 1998; Boucher, 1999]. Η κλωνοποίηση επιτυγχάνεται με το συγχρονισμό του αναπαραγωγικού/πολλαπλασιαστικού δυναμικού του πυρήνα με το κυτταρόπλασμα του ωαρίου. Υπάρχει η αναπαραγωγική κλωνοποίηση όταν το έμβρυο που δημιουργείται με τη μεταφύτευση του πυρήνα του δότη σε απύρηνο ωάριο, εμφυτεύεται στη μήτρα και η θεραπευτική κλωνοποίηση όταν το έμβρυο χρησιμοποιείται για θεραπευτικούς σκοπούς, όπως είναι η αφαίρεση των αδιαφοροποίητων αρχέγονων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων για τη δημιουργία ιστών και οργάνων προς μεταμόσχευση, χωρίς τον κίνδυνο της απόρριψης, αλλά και η μελέτη της παθογένεσης και θεραπείας ασθενών. Εάν όμως, πέραν της γενετικής ίασης σωματικών κυττάρων επεκταθούμε και στο επίπεδο των γενετικών κυττάρων, τότε ξανασχεδιάζουμε τον άνθρωπο ακυρώνοντας τη φυσική επιλογή που τον δημιούργησε. Έτσι περιορίζεται η μοναδικότητα του ανθρώπου, η ατομικότητά του και η προσωπική του ταυτότητα. Ωστόσο, με την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, ενώ απαλύνεται ο ανθρώπινος πόνος, αφού πολλά ζευγάρια που είναι καταδικασμένα σε ατεκνία μπορούν να αποκτήσουν παιδί, πολλές χώρες ανάλογα με την κουλτούρα και την παράδοση τους μπορεί να αντιδρούν [Αλαχιώτης, 2003, Brown].
Η εφαρμογή της βιοτεχνολογίας επεκτείνεται ακόμη και στη γεωργία, όπου οι άνθρωποι προσπαθούν εκτός από το να βελτιώσουν τις ποικιλίες των καλλιεργούμενων φυτών (ποικιλίες με μεγάλες ποσότητες θρεπτικών) να καταστήσουν τα φυτά ανθεκτικά σε παράσιτα που τα απειλούν, όπως ιοί, έντομα, μύκητες, βακτήρια. Επειδή τα γενετικά τροποποιημένα φυτά μπορούν να έχουν βλαβερές επιπτώσεις στο περιβάλλον, θα πρέπει να δοκιμαστούν πριν τη χρήση και την απελευθέρωσή τους [Fischhoff et al, 1987; Tepfer, 1993; Yoder et al, 1994; Giddings et al, 2000].
Η δικανική επιστήμη και η εγκληματολογία έχουν ευνοηθεί πάρα πολύ από την ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας. Οι εφαρμογές της εντοπίζονται κυρίως στην ικανότητα της ανάλυσης του DNA, με τη βοήθεια της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (PCR), να αναγνωρίσει ένα άτομο από τρίχες μαλλιών, κηλίδες αίματος, κόκαλα κ.α. και να μπορεί να αποφανθεί για το αν δύο ή περισσότερα άτομα είναι μέλη της ίδιας οικογένειας. Αυτές οι τεχνικές ονομάζονται γενετικό αποτύπωμα (genetic fingerprinting) αλλά σήμερα ο πιο ακριβής όρος γι’ αυτές είναι DNA profiling. Η ανάλυση του DNA χρησιμοποιείται επίσης για την αναγνώριση του φύλου. Ο προσδιορισμός DNA περιοχών στο Υ χρωμόσωμα μπορεί να διακρίνει το αρσενικό από το θηλυκό άτομο. Έτσι μπορεί να αναγνωριστεί το φύλο ακόμη και σε ένα αγέννητο παιδί και η οικογένεια να αποφασίσει αν θα συνεχίσει την εγκυμοσύνη. Ακόμη, αρχαίο DNA σε κόκαλα, μπορεί να δώσει αρκετές πληροφορίες σε αρχαιολόγους [Jeffreys et al, 1985; Nakahori et al, 1991; Gill et al, 1994; Brown, 1998; Krawczak et al, 1998; Λεκανίδου et al, 1998].
Πολλές λοιπόν οι προκλήσεις που αναδύονται από τη δυναμική της νέας γενετικής τεχνολογίας. Με την εφαρμογή της νέας τεχνολογίας, προκύπτουν πλήθος ερωτημάτων: θα προωθήσει η νέα τεχνολογία τη δημόσια υγεία και φροντίδα βελτιώνοντας την ασφάλεια των τροφίμων ή μειώνοντας τη χρήση εντομοκτόνων στις καλλιέργειες; ποιοι θα είναι οι κύριοι ωφελημένοι από την καθιέρωση της νέας τεχνολογίας και ποιες οι υποχρεώσεις τους για να «αποζημιωθούν» οι αδικημένοι; Η ηθική ασχολείται με εκείνα που οφείλουμε ή δεν οφείλουμε να κάνουμε. Ας αφήσουμε όμως τον Ιπποκράτη τον Κώο, τον πατέρα της Ιατρικής να κλείσει αυτήν την ξενάγηση με το γνωστό αφορισμό του που συμπληρώνει μέσα σε λίγες λέξεις πολλές σελίδες του σύγχρονου προβληματισμού: «Ο μεν βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρά, ο δε καιρός οξύς, η δε πείρα σφαλερή, η δε κρίσης χαλεπή». Δηλαδή: η ζωή είναι μικρή, η τέχνη (Ιατρική και στις μέρες μας η Γενετική, η Βιοιατρική, η Βιοτεχνολογία) ατελείωτη, η ευκαιρία φευγαλέα, η πείρα απατηλή και η ορθή κρίση δύσκολη [Αλαχιώτης, 2003].
Πηγή: http://www.scienceline.gr/biotechnology.doc
Βιβλιογραφία:
Ως βιοτεχνολογία έχει καθοριστεί η χρήση βιολογικών διαδικασιών στο εργοστάσιο και την τεχνολογία. Για τους αρχαιολόγους, η βιοτεχνολογία χρονολογείται στη Νεολιθική περίοδο, όταν εφαρμόστηκε στη Βρετανία η διαδικασία της ζύμωσης με τη βοήθεια ζυμομυκήτων για την παραγωγή μπύρας και μαγιάς. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, η άνθηση της βιοτεχνολογίας επήλθε με την ανάπτυξη της βιομηχανικής χρήσης των μικροοργανισμών μετά την ανακάλυψη από τον Φλέμινγκ, το 1929 ότι ο μύκητας Penicillium μπορεί να συνθέσει το αντιβιοτικό πενικιλίνη [Brown].
Η αιτία της μεγάλης ακμής της Βιοτεχνολογίας την τελευταία δεκαετία οφείλεται την ανάπτυξη της τεχνολογίας του ανασυνδιασμένου DNA και στην κλωνοποίηση γονιδίων. Αυτό δίνει την δυνατότητα όχι μόνο να κλωνοποιούμε ευκαρυωτικά γονίδια, αλλά να παραχθεί σε μεγάλα ποσά μια πρωτεΐνη ενός φυτού ή ενός ζώου από κάποιον ξενιστή π.χ. βακτήριο (γενετικά τροποποιημένο βακτήριο). Όμως μια τέτοια γενετική τροποποίηση μεταβάλλει τη μόνιμη γενετική σύσταση του τροποποιημένου πλάσματος και από μιαν άποψη μεταβάλλει την ταυτότητα του χρησιμοποιούμενου ‘ζώου’ [Hannig et al, 1998; Λεκανίδου et al, 1998; Wurm et al, 1999; Fischer et al, 2000].
Η τεχνολογία του ανασυνδιασμένου DNA έχει βοηθήσει αρκετά την ιατρική. Η έρευνα έχει στραφεί στην απομόνωση και αναγνώριση γονιδίων υπεύθυνων για τις ασθένειες. Η έλλειψη ενός γονιδίου μπορεί να οδηγήσει σε μια γενετική ή κληρονομήσιμη ασθένεια. Τα άτομα που μεταφέρουν αυτό το ελαττωματικό γονίδιο έχουν την προδιάθεση να εμφανίσουν την ασθένεια π.χ. αιμορροφιλία, νευροεκφυλιστικές ασθένειες (Huntington, Alzheimer), σε κάποιο στάδιο της ζωής τους. Η αναγνώριση τους μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη βοήθεια DNA τεχνικών, όπως RFLPs, pedigree analysis, linkage analysis [Paleyanda et al, 1997; Strachan et al, 1999]. Άλλωστε ένας αριθμός ανθρωπίνων ανωμαλιών μπορούν να εξιχνιαστούν λόγω απουσίας ή δυσλειτουργίας της πρωτεΐνης που φυσιολογικά συντίθεται στο σώμα π.χ. ινσουλίνη, αυξητική ορμόνη, παράγοντας πήξης του αίματος VIII. Η θεραπεία τους μπορεί να πραγματοποιηθεί παρέχοντας στον ασθενή την σωστή πρωτεΐνη. Γι’ αυτό τα λόγο χρησιμοποιούνται πρωτεΐνες από ζώα, εφόσον δεν υπάρχουν παρενέργειες, όπως αλλεργική αντίδραση. Με τον ίδιο τρόπο παράγονται και εμβόλια χρησιμοποιώντας ως αντιγόνο μια αδρανή μορφή ενός μολυσματικού παράγοντα π.χ. ιού [Lui, 1998; Broder et al, 1999].
Η γονιδιακή θεραπεία έχει σα στόχο τη θεράπευση μιας κληρονομούμενης ασθένειας παρέχοντας στον ασθενή το σωστό αντίγραφο του ελαττωματικού γονιδίου στο οποίο οφείλεται η ασθένεια. Η γονιδιακή θεραπεία χρησιμοποιείται σε πολλές ασθένειες όπως, AIDS, καρκίνος με αρκετά προβλήματα στην εφαρμογή του όπως: περιορισμένη γονιδιακή έκφραση, ανοσοποίηση, μη ακριβή κυτταροειδική στόχευση [Lemoine et al, 1998; Boucher, 1999]. Η κλωνοποίηση επιτυγχάνεται με το συγχρονισμό του αναπαραγωγικού/πολλαπλασιαστικού δυναμικού του πυρήνα με το κυτταρόπλασμα του ωαρίου. Υπάρχει η αναπαραγωγική κλωνοποίηση όταν το έμβρυο που δημιουργείται με τη μεταφύτευση του πυρήνα του δότη σε απύρηνο ωάριο, εμφυτεύεται στη μήτρα και η θεραπευτική κλωνοποίηση όταν το έμβρυο χρησιμοποιείται για θεραπευτικούς σκοπούς, όπως είναι η αφαίρεση των αδιαφοροποίητων αρχέγονων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων για τη δημιουργία ιστών και οργάνων προς μεταμόσχευση, χωρίς τον κίνδυνο της απόρριψης, αλλά και η μελέτη της παθογένεσης και θεραπείας ασθενών. Εάν όμως, πέραν της γενετικής ίασης σωματικών κυττάρων επεκταθούμε και στο επίπεδο των γενετικών κυττάρων, τότε ξανασχεδιάζουμε τον άνθρωπο ακυρώνοντας τη φυσική επιλογή που τον δημιούργησε. Έτσι περιορίζεται η μοναδικότητα του ανθρώπου, η ατομικότητά του και η προσωπική του ταυτότητα. Ωστόσο, με την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, ενώ απαλύνεται ο ανθρώπινος πόνος, αφού πολλά ζευγάρια που είναι καταδικασμένα σε ατεκνία μπορούν να αποκτήσουν παιδί, πολλές χώρες ανάλογα με την κουλτούρα και την παράδοση τους μπορεί να αντιδρούν [Αλαχιώτης, 2003, Brown].
Η εφαρμογή της βιοτεχνολογίας επεκτείνεται ακόμη και στη γεωργία, όπου οι άνθρωποι προσπαθούν εκτός από το να βελτιώσουν τις ποικιλίες των καλλιεργούμενων φυτών (ποικιλίες με μεγάλες ποσότητες θρεπτικών) να καταστήσουν τα φυτά ανθεκτικά σε παράσιτα που τα απειλούν, όπως ιοί, έντομα, μύκητες, βακτήρια. Επειδή τα γενετικά τροποποιημένα φυτά μπορούν να έχουν βλαβερές επιπτώσεις στο περιβάλλον, θα πρέπει να δοκιμαστούν πριν τη χρήση και την απελευθέρωσή τους [Fischhoff et al, 1987; Tepfer, 1993; Yoder et al, 1994; Giddings et al, 2000].
Η δικανική επιστήμη και η εγκληματολογία έχουν ευνοηθεί πάρα πολύ από την ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας. Οι εφαρμογές της εντοπίζονται κυρίως στην ικανότητα της ανάλυσης του DNA, με τη βοήθεια της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (PCR), να αναγνωρίσει ένα άτομο από τρίχες μαλλιών, κηλίδες αίματος, κόκαλα κ.α. και να μπορεί να αποφανθεί για το αν δύο ή περισσότερα άτομα είναι μέλη της ίδιας οικογένειας. Αυτές οι τεχνικές ονομάζονται γενετικό αποτύπωμα (genetic fingerprinting) αλλά σήμερα ο πιο ακριβής όρος γι’ αυτές είναι DNA profiling. Η ανάλυση του DNA χρησιμοποιείται επίσης για την αναγνώριση του φύλου. Ο προσδιορισμός DNA περιοχών στο Υ χρωμόσωμα μπορεί να διακρίνει το αρσενικό από το θηλυκό άτομο. Έτσι μπορεί να αναγνωριστεί το φύλο ακόμη και σε ένα αγέννητο παιδί και η οικογένεια να αποφασίσει αν θα συνεχίσει την εγκυμοσύνη. Ακόμη, αρχαίο DNA σε κόκαλα, μπορεί να δώσει αρκετές πληροφορίες σε αρχαιολόγους [Jeffreys et al, 1985; Nakahori et al, 1991; Gill et al, 1994; Brown, 1998; Krawczak et al, 1998; Λεκανίδου et al, 1998].
Πολλές λοιπόν οι προκλήσεις που αναδύονται από τη δυναμική της νέας γενετικής τεχνολογίας. Με την εφαρμογή της νέας τεχνολογίας, προκύπτουν πλήθος ερωτημάτων: θα προωθήσει η νέα τεχνολογία τη δημόσια υγεία και φροντίδα βελτιώνοντας την ασφάλεια των τροφίμων ή μειώνοντας τη χρήση εντομοκτόνων στις καλλιέργειες; ποιοι θα είναι οι κύριοι ωφελημένοι από την καθιέρωση της νέας τεχνολογίας και ποιες οι υποχρεώσεις τους για να «αποζημιωθούν» οι αδικημένοι; Η ηθική ασχολείται με εκείνα που οφείλουμε ή δεν οφείλουμε να κάνουμε. Ας αφήσουμε όμως τον Ιπποκράτη τον Κώο, τον πατέρα της Ιατρικής να κλείσει αυτήν την ξενάγηση με το γνωστό αφορισμό του που συμπληρώνει μέσα σε λίγες λέξεις πολλές σελίδες του σύγχρονου προβληματισμού: «Ο μεν βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρά, ο δε καιρός οξύς, η δε πείρα σφαλερή, η δε κρίσης χαλεπή». Δηλαδή: η ζωή είναι μικρή, η τέχνη (Ιατρική και στις μέρες μας η Γενετική, η Βιοιατρική, η Βιοτεχνολογία) ατελείωτη, η ευκαιρία φευγαλέα, η πείρα απατηλή και η ορθή κρίση δύσκολη [Αλαχιώτης, 2003].
Πηγή: http://www.scienceline.gr/biotechnology.doc
Βιβλιογραφία:
- Αλαχιώτης Σ.Ν. (2003) Σημειώσεις για τη Βιοηθική και σχετικό με τη Βιοηθική πληροφοριακό υλικό ενημερωτικού χαρακτήρα.
- Boucher, R.C. (1999) Status of gene therapy for cystic fibrosis lung disease. Journal of Clinical Investigation, 103, 441-5.
- Broder, C.C. & Earl, P.L. (1999) Recombinant vaccinia viruses-design, generation, and isolation. Molecular Biotechnology, 13, 223-45.
- Brown T.A. Gene cloning and DNA analysis, an introduction, Fourth edition.
- Brown, K.A. (1998) Gender and sex: what can ancient DNA tell us? Ancient Biomolecules, 2, 3-15.
- Fischer, R. & Emans, N. (2000) Molecular farming of pharmaceutical proteins. Transgenic Research, 9, 279-99.
- Fischhoff, D.A., Bowdish, K.S., Perlak, F.J. et al. (1987) Insect-tolerant transgenic tomato plants. Biotechnology, 5, 807-13.
- Giddings, G., Allison, G., Brooks, D. & Carter, A. (2000) Transgenic plants as factories for biopharmaceuticals, Nature Biotechnology, 18, 1151-5.
- Gill P., Ivanov P.L., Kimpton C. et al. (1994) Identification of the remains of the Romanov family by DNA analysis. Nature Genetics, 6, 130-5.
- Hannig, G. & Makrides S.C. (1998) Strategies for optimizing heterologous protein expression in Escherichia coli. Trends in Biotechnology, 16, 54-60.
- Jeffreys, A.J., Wilson, V. & Tein L.S. (1985) Individual-specific fingerprints of human DNA. Nature, 314, 67-73.
- Krawczak M. & Schmidtke J., (1998) DNA Fingerprinting, 2nd edition. BIOS Scientific Publishers, Oxford.
- Λεκανίδου Ρ., Τσιτήλου Σ., Ροδάκης Γ. (1998) Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία.
- Lemoine, N. & Cooper, D. (1998) Gene therapy. BIOS Scientific Publishers, Oxford.
- Lui, M.A. (1998) Vaccine developments. Nature Medicine, 4, 515-519.
- Nakahori Y., Hamano K., Iwaya M. & Nakagome Y., (1991) Sex identification by polymerase chain reaction using X-Y homologous primer. American Journal of Medical Genetics, 39, 472-3.
- Paleyanda, R.K., Velander, W.H., Lee, T.K. et al. (1997) Transgenic pigs produce functional human factor VIII in milk. Nature Biotechnology, 15, 971-5.
- Strachan, T. & Read, A.P. (1999) Human Molecular Genetics, 2nd edition. BIOS Scientific Publishers, Oxford.
- Tepfer, M. (1993) Viral genes and transgenic plants: what are the potential environmental risks? Biotechnology, 11, 1125-32.
- Wurm, F. & Bernard, A. (1999) Large scale transient expression in mammalian cells for recombinant protein production. Current Opinion in Biotechnology, 10, 156-9.
- Yoder, J.I. & Goldsbrough, A.P. (1994) Transformation systems for generating marker-free transgenic plants. Biotechnology, 12, 263-267.
Hλεκτρονικές διευθύνσεις:
- www.nature.com/nbt/
- www.nal.usda.gov/bic/
- http://www.humancloning.org/
- www.nlm.nih.gov/medlineplus/cloning.html
- www.sciencedaily.com/news/plants_animals/cloning/learn.genetics.utah.edu/units/cloning/whatiscloning/
- www.dnalc.org/cloning.html
- www.ornl.gov/techresources/Human_Genome/home.shtml
- www.genomenewsnetwork.org/resources/whats_a_genome/Chp3_1.shtml
- www.bioethics.gr/category.php?category_id=62-23k
- www.legalink.gr/pavlea/vioithiki.html
- www.legalink.gr/pavlea/apopsi_idikon.html
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου